ชฺญานมฺ: Jñānam

บทพิจารณา 4 ประการเพื่อการแปรเปลี่ยนจิตกลับสู่พระธรรม (བློ་ལྡོག་རྣམ་བཞི། –blo ldog rnam bzhi – โล ดก นัม ชิ) เป็นการพิจารณาลักษณะ 4 ประการของสังสารวัฏ เพื่อโน้มจิตของเราให้หันเข้าหาพระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า ได้แก่

1. ความยากลำบากในการได้เกิดเป็นมนุษย์
2. ความไม่เที่ยงของชีวิต
3. ความทุกข์ของสังสารวัฏ
4. กฎแห่งกรรม

บทพิจารณา 4 ประการนี้ เป็นส่วนหนึ่งของบทปฏิบัติรากฐาน (སྔོན་འགྲོ། – sngon ‘gro – งนโดร) ของนิกายวัชรยาน อย่างไรก็ตาม บทพิจารณานี้ก็มีประโยชน์ต่อพุทธศาสนิกชนทุก ๆ คนเช่นเดียวกัน ไม่ว่าจะอยู่ในนิกายไหน ความเข้าใจในลักษณะทั้ง 4 ของสังสารวัฏก็เป็นบาทฐานของการปฏิบัติธรรมในทุก ๆ นิกายนั่นเอง

เมื่อเราพิจารณาลักษณะทั้ง 4 ของสังสารวัฏนี้จนเห็นจริงด้วยตนเองแล้ว การโน้มจิตให้เข้าหาพระธรรมจะเป็นสิ่งที่ทำได้ง่ายขึ้น เนื่องจากเราเกิดความเบื่อหน่ายในสังสารวัฏแล้วนั่นเอง

ดังนั้น ผู้แปลจึงได้เลือกบทพิจารณา 4 ประการนี้ขึ้นมาเป็นบทแรกถัดจากการนมัสการพระรัตนตรัย เพื่อให้ทุกคนได้เข้าใจว่าเราจะปฏิบัติธรรมเพื่อสิ่งใด ก่อนที่จะนำเข้าสู่พระธรรมอื่น ๆ ต่อไปตามลำดับนั่นเอง